W każdym związku małżeńskim przychodzi moment, w którym małżonkowie stawiają czoło pojawiającym się problemom. Przeważającą większość tych trudności udaje się zazwyczaj przezwyciężyć, jednak sytuacja komplikuje się gdy skala powstałych problemów jest tak duża, że utrudnia lub też wręcz uniemożliwia dalsze funkcjonowanie związku. Małżonkowie stają wówczas przed bardzo poważnym wyborem – rozwód czy separacja? Podjęcie prawidłowej decyzji niemożliwe jest natomiast bez szczegółowej wiedzy odnośnie dwóch instytucji, łączących ich podobieństw oraz dzielących różnic.

Ustalenia wymaga przede wszystkim w jakich sytuacjach możliwe jest orzeczenie rozwodu, a w jakich jedynie separacji. W obu przypadkach konieczne jest, aby doszło do zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego, co rozumiane jest przez ustanie pomiędzy małżonkami trzech więzi (fizycznej, duchowej oraz gospodarczej). Do orzeczenia rozwodu konieczne jest jednak dodatkowo, aby rozkład ten był trwały. Przyjmuje się, że z trwałością rozkładu mamy do czynienia, jeżeli sytuacja panująca pomiędzy małżonkami nie daje perspektyw na naprawę związku i przywróceni zerwanych więzi. W separacji wymóg ten nie musi być spełniony, gdyż z założenia ma ona stanowić swoisty stan przejściowy, etap po którym możliwe jest zarówno dalsze funkcjonowanie małżeństwa, jak i jego definitywne zakończenie rozwodem.

Jeżeli natomiast chodzi o skutki orzeczenia rozwodu oraz separacji, to sytuacja w tym zakresie jest już znacznie bardziej skomplikowana. Wyrok sądu w obu przypadkach wygląda bardzo podobnie, gdyż poza orzeczeniem głównej kwestii zazwyczaj obejmuje on również takie elementy jak wina, alimenty, opieka nad dziećmi oraz ustalenie sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania. Zarówno rozwód, jak i separacja skutkują także ustaniem ustawowej wspólności majątkowej oraz wyłączają małżonka z dziedziczenia ustawowego. Na tym podobieństwa zasadniczo się jednak kończą, gdyż separacja, w przeciwieństwie do rozwodu, nie powoduje ustania związku małżeńskiego. Po jej orzeczeniu niemożliwe jest chociażby zawarcie kolejnego małżeństwa, czy też zmiana nazwiska. Między małżonkami pozostającymi w separacji nadal istnieje również obowiązek świadczenia sobie wzajemnej pomocy oraz wsparcia. Separacja jest też odwracalna, gdyż może zostać zniesiona na zgody wniosek małżonków. Podczas gdy rozwód stanowi rozstrzygnięcie definitywne.

Dokonanie wyboru jest decyzję nie tylko niezwykle ważną, ale też zazwyczaj bardzo trudną. Sprawę dodatkowo komplikuje długotrwałość prowadzonych postępowań sądowych oraz brak prawnej możliwości równoczesnego toczenia się obu spraw. Warto więc, aby wybór odpowiedniej drogi poprzedzony został szczegółową analizą konkretnego przypadku, popartą niezbędną wiedzą oraz doświadczeniem zawodowym.